Papież przybył do Urugwaju, kraju o najniższym odsetku katolików w Ameryce Łacińskiej

white pillar candle on clear glass holder — Don Starkey / Unsplash

Papież Leon XIV odwiedził Urugwaj, nawiązując do biblijnego obrazu zagubionej owcy. Kraj ten wyróżnia się jako najbardziej zsekularyzowany w Ameryce Łacińskiej, gdzie katolicy stanowią zaledwie 38 procent populacji, a osoby niewyznaniowe 41 procent. W kontynencie, gdzie katolicyzm tradycyjnie dominował, Urugwaj stanowi wyjątek.

Historyczne korzenie tej wyjątkowości sięgają czasów kolonialnych. Urugwaj, w przeciwieństwie do większości krajów hispanoamerykańskich, kształtował się pod wpływem Oświecenia, a nie Baroku. Tereny dzisiejszego Urugwaju były uważane przez imperia iberyjskie za bezwartościowe, co opóźniło zarówno kolonizację, jak i ewangelizację. Portugalia założyła Kolonię Najświętszego Sakramentu w 1680 roku, a Hiszpania Montevideo prawie pół wieku później, w 1726 roku. Brak cennych minerałów i mała populacja przyczyniły się do słabej ewangelizacji i ubogiej lokalnej Kościoła.

Walka o niepodległość ukształtowała wśród mieszkańców egalitarny światopogląd oparty na ideach Artigasa i etyce franciszkańskiej. Artigas przeprowadził pierwszą reformę rolną na kontynencie w 1815 roku, deklarując, że najbardziej nieszczęśliwi będą najbardziej uprzywilejowani. Jego zasady demokratyczne, wyrażone w instrukcjach z 1813 roku, głosiły, że władza pochodzi od narodu i ustaje w jego obecności. Papież przywołał te słowa w swoim pierwszym przemówieniu w Montevideo, podkreślając znaczenie ochrony i pogłębiania demokracji odzyskanej czterdzieści lat wcześniej.

Po uzyskaniu niepodległości w 1830 roku Urugwaj przeszedł transformację demograficzną i kulturalną. Masakra w Salsipuedes, przeprowadzona przez pierwszego prezydenta Riverę, doprowadziła do wygnania ludów tubylczych, którym Artigas przydzielił ziemię. Fale migracji w dziewiętnastym wieku przyczyniły się do zmian etnicznych. Jednocześnie reformy edukacyjne od 1876 roku ustanowiły publiczne, bezpłatne, świeckie i obowiązkowe szkolnictwo, które rozpowszechniało wartości nowoczesności liberalnej.

Secularyzacja społeczeństwa urugwajskiego postępowała poprzez szereg reform. W 1909 roku zakazano nauczania religii w szkołach. Rejestr cywilny wprowadzono w 1879 roku, a obowiązkowe małżeństwa cywilne w 1885 roku. Usunięto obrazy religijne ze szpitali publicznych w 1906 roku, a prawo do rozwodu uchwalono w 1907 roku. Konstytucja z 1917 roku formalnie ustanowiła państwo świeckie. Mimo separacji Kościoła od państwa, Kościół urugwajski zdołał zachować własność wszystkich budynków przeznaczonych do kultu i nauczył się funkcjonować w warunkach świeckości.