Paus bezoekt Uruguay, het meest geseculariseerde land van Latijns-Amerika

Congregation seated in a church during a service — Benito sanity / Unsplash

Paus León XIV bracht een bezoek aan Uruguay, een land waar slechts 38 procent van de bevolking katholiek is en 41 procent zich niet-religieus noemt. Een priester gebruikte in een viraal video de bijbelse metafoor van het zoeken naar het verloren schaap om deze uitzonderlijke situatie te beschrijven in een continent waar het katholicisme traditioneel dominant is geweest.

De seculiere karakter van Uruguay heeft diepe historische wortels. Het land werd door de Iberische rijken lange tijd als onwaardevol beschouwd vanwege het ontbreken van edelmetalen. De kolonisatie en evangelisatie begonnen daarom laat, juist toen de Verlichting de imperiale machten herstructureerde. Portugal stichtte in 1680 de Colonia del Santísimo Sacramento, terwijl Spanje Montevideo bijna vijftig jaar later, in 1726, oprichtte. Deze late aanwezigheid resulteerde in een zwakke kerk met weinig geestelijken en geen van de grote landgoederen die religieuze orden elders ontvingen.

De onafhankelijkheidsstrijd vormde een gelijkheidsgeest onder de bevolking, geïnspireerd door het ideaal van Artigas en de franciscaanse ethiek. Dit leidde tot de eerste landhervorming in het continent in 1815, waarin werd bepaald dat de meest ongelukkigen het meest bevoorrecht zouden zijn. Deze democratische waarden bleven centraal in de latere ontwikkeling van het land.

Na de onafhankelijkheid in 1830 voerde Uruguay ambitieuze hervormingen door. In 1876 werd het openbare onderwijs gratis, seculier en verplicht gesteld. Dit staatsgecontroleerde onderwijs verspreidde liberale moderniteitswaarden onder alle Uruguayanen. Toen katholieke sectoren protesteerden tegen het ontbreken van godsdienstonderwijs, werd dit in 1909 wettelijk verboden. Verdere secularisatiewetten volgden: het burgerlijk register in 1879, verplicht burgerlijk huwelijk in 1885, verwijdering van religieuze afbeeldingen uit openbare ziekenhuizen in 1906, en echtscheidingswetgeving in 1907.

De grondwet van 1917 etableerde een seculiere staat, voorafgegaan door decennia van secularisatiemaatregelen. De kerk werd gescheiden van de staat en verlost van staatsbeperkingen op haar zendingswerk. De Heilige Stoel kon voortaan vrijelijk nieuwe bisschoppen benoemen, en de kerk behield eigendom van alle erediensten. Uruguay's welvaart, gefinancierd door massale veeteelt en export, stelde de staat in staat sociale diensten zonder kerkelijke hulp uit te voeren. De Uruguayaanse kerk leerde buiten het christendomskader te functioneren en de uitdagingen van seculiere samenleving te aanvaarden, hoewel deze werd opgelegd.