Pierwszy krajowy kongres Kościoła włoskiego z 1976 roku i jego dziedzictwo

a brown door is on a white brick wall — Emtisquare Studio / Unsplash

W dniach od 30 października do 4 listopada 1976 roku w Rzymie odbył się pierwszy krajowy kongres Kościoła włoskiego pod nazwą „Ewangelizacja i promocja ludzka”. Wydarzenie to zgromadziło około 2500 uczestników, w tym biskupów, prezbiterów, zakonników, zakonnice oraz świeckich.

Kardynał Antonio Poma, przewodniczący Cei, zaplanował to spotkanie jako reprezentację wszystkich komponentów kościelnych z diecezji. Podczas niedzielnej mszy 31 października w Bazylice św. Piotra, Paweł VI przekazał uczestnikom przesłanie, że aby ewangelizować, należy być odważnym.

Kluczową innowacją kongresu była zastosowana metoda pracy, oparta na słuchaniu i współodpowiedzialności. Uczestnicy dyskutowali otwarcie, jednak spotkanie nie zakończyło się stworzeniem dokumentu końcowego. Przewodnictwo Cei wyjaśniło w listopadzie 1976 roku, że kongres wywodzi się z kościołów lokalnych i do nich powraca, podkreślając, że różnorodność ocen wzmocniła współodpowiedzialność w Kościele i wobec świata.

Biskupi uznali ten sposób pracy za nowy i ważny fakt dla Kościoła we Włoszech, co doprowadziło do postulatów wzmocnienia kolegialnych organów partycypacji. Jednocześnie ostrzeżono przed pluralizmem, który mógłby stać się zinstytucjonalizowanym brakiem zgody. Późniejsze analizy wskazały jednak, że doświadczenie z 1976 roku pozostało etapem odosobnionym, a w czterech kolejnych kongresach świeccy nie pełnili już tak istotnej roli w zakresie współodpowiedzialności.

Krytyczną ocenę uczestnictwa przedstawił biskup Giovanni Nervo, założyciel włoskiej Caritas. Zauważył on, że w dokumentach z diecezji dominowały głosy profesjonalistów, pracowników i studentów, podczas gdy brakowało opinii robotników, rolników oraz osób ubogich. Jedynym głosem marginalizowanych była relacja grupy byłych podopiecznych. Nervo postulował pełne włączenie najuboższych do organów duszpasterskich i wezwał hierarchię do autorefleksji.