Vier grote akkoorden, een pauselijk bezoek en bisschoppen als oppositie: de relatie Kerk‑Staat in deze legislatuur

Op 29 november vond de algemene verkiezingen plaats in Spanje, wat een legislatuur afsluitte die gekenmerkt werd door polarisatie, gebrek aan akkoorden, oorlogen en mobilisaties voor het recht op huisvesting die, met alle nuances, herinneren aan het 15M‑beweging. Hoe zijn de relaties tussen de Kerk en Pedro Sánchez gedurende deze periode geweest? Als er één woord is dat het beschrijft, dan is dat "ambivalent". Tijdens deze drieënhalf jaar bestond er institutioneel dialoog, tot vier concrete akkoorden, en uiteindelijk een bezoek van de paus aan ons land. Maar er was ook een toenemende politieke confrontatie, met brievenwisselingen en beschuldigingen van partijdigheid die soms de Conferentie van Bisschoppen herinnerden aan de eerste oppositie aan de regering van Zapatero. Het is duidelijk, tenzij voor de ultraderechten, dat de socialistische regering geen anti‑kerkpolitiek heeft gevoerd, tenminste niet in de praktijk. Er waren vier relevante akkoorden: het akkoord over inmatriculeringen, waarbij de Kerk erkende dat ongeveer duizend goederen die waren geregistreerd niet tot haar behoorden; het fiscale akkoord, waarbij de Kerk afstand deed van de ICIO en kleinere belastingen (hoewel de BTW ongewijzigd bleef); de herdefiniëring van Cuelgamuros; en een gemengd systeem voor compensatie van slachtoffers van seksueel misbruik, dat veel kostte en nog niet heeft geleid tot daadwerkelijke compensaties voor de slachtoffers van pedofilie, die vrezen dat de nieuwe verkiezingsresultaten hun kansen op gerechtigheid en herstel kunnen schaden. Het pauselijke bezoek vond plaats in juni van dit jaar, een langgekoesterde droom van zowel de Kerk als de regering, die tijdens het pontificaat van Franciscus niet kon worden uitgevoerd.

Van 6 tot 12 juni bezocht Paus Franciscus Madrid, Barcelona en de Canarische Eilanden, en sprak, voor het eerst in de geschiedenis, voor het Congres der Volksvertegenwoordigers. De samenwerking tussen de verschillende overheidsdiensten en de Kerk maakte dit succesvolle bezoek mogelijk, dat in een recordtijd was voorbereid. Inderdaad, zowel tijdens het pontificaat van Franciscus als na de verkiezing van Paus Franciscus, probeerde Pedro Sánchez zijn discours te legitimeren door te verwijzen naar de vrede, tegen het genocide in Gaza, en tegen de militaire ambities van Donald Trump, waarbij hij zich baseerde op het leer van de pausen. Hij heeft dit ook herhaaldelijk gedaan over migratie, een onderwerp waarop Prevost tijdens zijn bezoek aan Spanje krachtig heeft getoond. Onderwerpen als abortus, euthanasie en de wet op historische herinnering hebben geleid tot spanningen tussen de regering en de Kerk, van het voorstel om het recht op abortus in de grondwet op te nemen tot de euthanasiewet, de politiek rond diversiteit, de vrijheid van religie en de aanwezigheid van religieuze symbolen in openbare ruimtes. Ook zijn er programma‑gerelateerde punten, zoals onderwijs en de concerten voor muziek, of de wet op historische herinnering. Een cruciale keerpunt in de spanningen tussen Sánchez en de Kerk kwam met de verkiezing van Luis Argüello als voorzitter van de Conferentie van Bisschoppen in maart 2024. Na een aanvankelijk open dialoog verschoof de politiek van de episcopale conferentie in 2025 sterk naar de rechtse kant en kwam er een veel kritischer houding ten opzichte van de coalitie‑regering. De corruptieschandalen binnen de PSOE waren de druppel die de maat voldeed, en in december van het afgelopen jaar trad de voorzitter van de bisschoppen rechtstreeks in het debat over de continuïteit van Sánchez, waarbij hij een vertrouwensvraag, een motie van afkeuring of het teruggeven van de macht aan de burgers voorstelde.